De Stuartperiode werd gekenmerkt door religieuze spanningen, burgeroorlog en constitutionele verandering. De executie van een koning en de Glorious Revolution veranderden voorgoed de machtsverhoudingen in Engeland. Deze tijdlijn laat zien hoe parlementaire democratie zich begon te ontwikkelen.
Groot-Brittannië in de 17e eeuw
De Stuartperiode begint in 1603 met de Unie van de Kronen, wanneer James VI van Schotland ook koning van Engeland wordt. Wat volgt is een turbulente eeuw vol religieuze conflicten, machtsstrijd tussen koning en parlement en uiteindelijk een burgeroorlog.
De executie van Charles I in 1649 en het bewind van Oliver Cromwell maken van Engeland tijdelijk een republiek. Na de restauratie van de monarchie in 1660 blijft de spanning tussen kroon en parlement bestaan, wat uitmond in de Glorious Revolution van 1688. Met de Bill of Rights wordt de basis gelegd voor de constitutionele monarchie. In 1707 ontstaat het Koninkrijk Groot-Brittannië en in 1714 komt de macht in handen van de Hannoveranen.
Onderstaande tijdlijn biedt een chronologisch overzicht van de gebeurtenissen die het moderne Britse staatsbestel vormgaven.
Tijdlijn Stuartperiode
Unie van de Kronen
Na de dood van Elizabeth I erft James VI van Schotland ook de Engelse troon en wordt James I van Engeland. Engeland en Schotland blijven juridisch aparte staten, maar delen voortaan één monarch. Deze personele unie vormt een belangrijke stap richting latere politieke vereniging.
Bekijk de tijdlijn van de Tudorperiode
Gunpowder Plot
Een groep katholieke samenzweerders onder leiding van Robert Catesby, met Guy Fawkes als uitvoerder, probeert het parlement op te blazen tijdens de opening door de koning. Het complot wordt ontdekt en verijdeld. De gebeurtenis versterkt het anti-katholieke sentiment in Engeland.
Lees meer over Guy Fawkes Night, of ook wel Bonfire Night
Publicatie van de King James Bible
In opdracht van James I verschijnt een nieuwe Engelse bijbelvertaling. De King James Version krijgt enorme invloed op taal, literatuur en religie in de Engelstalige wereld en blijft eeuwenlang toonaangevend.
Vertrek van de Mayflower
Engelse puriteinen, bekend als Pilgrim Fathers, steken over naar Noord-Amerika en stichten Plymouth Colony. Hun vestiging vormt een vroeg hoofdstuk in de blijvende Engelse kolonisatie van Noord-Amerika.
Troonsbestijging van Charles I
Charles I volgt zijn vader op. Zijn overtuiging dat koninklijk gezag goddelijk is en niet door het parlement beperkt mag worden, leidt tot toenemende spanningen over belastingen, religie en bestuur.
Petition of Right
Het parlement dwingt Charles I een document te aanvaarden dat willekeurige belastingen, gevangenneming zonder aanklacht en inkwartiering van soldaten beperkt. De koning stemt formeel toe, maar respecteert de afspraken slechts gedeeltelijk.
Begin van de Personal Rule
Na een conflict met het parlement ontbindt Charles I het parlement en regeert elf jaar zonder het bijeen te roepen. Deze periode staat bekend als de Personal Rule. Financiële en religieuze maatregelen vergroten het wantrouwen tegen de kroon.
Bisschoppenoorlogen
De invoering van een nieuw Anglicaans gebedenboek in Schotland leidt tot opstand. De daaropvolgende oorlogen met de Schotse Covenanters dwingen Charles uiteindelijk opnieuw een parlement bijeen te roepen om geld te verkrijgen.
Bijeenkomst van het Long Parliament
Na het kortstondige Short Parliament roept Charles in november 1640 opnieuw een parlement bijeen. Dit Long Parliament beperkt koninklijke macht, laat ministers berechten en schaft enkele omstreden instellingen af.
Begin van de Eerste Engelse Burgeroorlog
De spanningen monden uit in open oorlog tussen royalisten, die de koning steunen, en parlementariërs. Het conflict draait om religie, belastingrecht en de vraag waar de hoogste soevereiniteit ligt.
Slag bij Naseby
Het New Model Army onder leiding van Sir Thomas Fairfax en Oliver Cromwell behaalt een beslissende overwinning op de royalisten. De slag breekt de militaire kracht van Charles I.
Executie van Charles I
Na een proces wegens hoogverraad wordt Charles I onthoofd. Het is de eerste keer dat een regerende Engelse koning juridisch wordt berecht en geëxecuteerd. De monarchie wordt afgeschaft en Engeland wordt een republiek.
Commonwealth
Engeland wordt bestuurd als republiek. Het Rump Parliament regeert, terwijl Cromwell militaire campagnes voert in Ierland en Schotland om royalistisch verzet te onderdrukken.
Cromwell wordt Lord Protector
Na ontbinding van het Rump Parliament neemt Oliver Cromwell de titel Lord Protector aan. Het protectoraat functioneert als een militair gesteunde republiek met sterke uitvoerende macht.
Dood van Oliver Cromwell
Cromwell sterft en wordt opgevolgd door zijn zoon Richard. Deze mist echter steun van leger en parlement, waardoor het protectoraat instabiel wordt.
Restauratie van de monarchie
Charles II keert terug uit ballingschap en wordt koning. De monarchie, het Hogerhuis en de Anglicaanse Kerk worden hersteld, al blijft het parlement blijvend invloedrijk.
Grote Pest van Londen
Een uitbraak van builenpest kost in Londen naar schatting 75.000 tot 100.000 mensen het leven. Het is de laatste grote pestepidemie in Engeland.
Grote Brand van Londen
Een brand verwoest het middeleeuwse stadscentrum, inclusief duizenden huizen en tientallen kerken. De wederopbouw, onder meer onder leiding van Christopher Wren, verandert het stadsbeeld ingrijpend.
Lees meer over The Great Fire of London
Habeas Corpus Act
Deze wet versterkt het recht van gevangenen om snel voor een rechter te worden gebracht. Zij wordt een hoeksteen van de bescherming tegen willekeurige detentie.
Troonsbestijging van James II
James II volgt zijn broer Charles II op. Zijn openlijke katholieke geloof en pogingen om katholieken belangrijke functies te geven roepen brede weerstand op.
Glorious Revolution
Een groep Engelse edelen nodigt William van Oranje uit om in te grijpen. James II vlucht naar Frankrijk. De machtswisseling verloopt relatief geweldloos in Engeland, maar leidt tot oorlog in Ierland en Schotland.
Bill of Rights
William III en Mary II aanvaarden de Bill of Rights. Dit document beperkt koninklijke macht, bevestigt parlementaire rechten en verbiedt een katholieke monarch. Het vormt de basis van de constitutionele monarchie.
Slag bij de Boyne
In Ierland verslaat William III de troepen van de afgezette James II. De overwinning bevestigt protestantse overheersing in Ierland en heeft blijvende politieke en religieuze gevolgen.
Oprichting van de Bank of England
De oprichting van een nationale bank versterkt het staatskrediet en maakt grootschalige financiering van oorlogen mogelijk. Dit legt de basis voor de opkomst van Londen als financieel centrum.
Act of Settlement
De wet bepaalt dat alleen protestantse erfgenamen de troon mogen bestijgen. Hiermee wordt de opvolging veiliggesteld in de lijn van Sophia van Hannover.
Acts of Union
De parlementen van Engeland en Schotland stemmen in met een volledige politieke unie. Het Koninkrijk Groot-Brittannië ontstaat, met één parlement in Westminster.
Troonsbestijging van George I
Na de dood van koningin Anne, de laatste Stuart, volgt George I van Hannover de troonopvolging volgens de Act of Settlement. Hiermee begint de Hannoveraanse dynastie en verschuift de politieke macht verder richting parlement en ministers.
Bekijk de tijdlijn van de Georgische periode
Meer historie
Deze tijdlijn biedt een overzicht van de belangrijkste gebeurtenissen van de Stuartperiode en Engelse Burgeroorlog. Door de gebeurtenissen in chronologische volgorde te bekijken, wordt duidelijk hoe politieke, sociale en economische ontwikkelingen samenhangen en het Verenigd Koninkrijk hebben gevormd tot het land dat we vandaag kennen.
Wil je meer context en het grotere verhaal achter deze periode ontdekken? Bekijk dan het volledige overzicht van de geschiedenis van Groot-Brittannië, waarin alle tijdvakken van prehistorie tot heden samenkomen.