De prehistorie van Groot-Brittannië beslaat duizenden jaren vóór de komst van geschreven bronnen. Van de eerste jagers-verzamelaars tot de bouwers van monumenten als Stonehenge ontwikkelden zich hier vroege gemeenschappen die de basis legden voor latere beschavingen. Deze tijdlijn van de Britse prehistorie geeft een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen in het Paleolithicum, Mesolithicum en Neolithicum.
Groot-Brittannië in de Prehistorische tijd
De prehistorie van Groot-Brittannië beslaat duizenden jaren vóór de komst van de Romeinen in 43 n.Chr. In deze periode veranderde het eiland van een met ijs bedekte landmassa in een dichtbevolkt gebied met landbouw, monumentale bouwwerken en complexe stamstructuren. Van de eerste jagers-verzamelaars tot de bouwers van steencirkels en de Keltische stammen van de IJzertijd: deze tijdlijn biedt een chronologisch overzicht van de belangrijkste archeologische en culturele ontwikkelingen. De gebeurtenissen vormen de basis voor latere machtsstructuren, handelsnetwerken en religieuze tradities die ook in de Romeinse en Angelsaksische periode doorwerken. Deze tijdlijn fungeert als kapstok voor afzonderlijke artikelen over bijvoorbeeld Stonehenge, de Kelten en de overgang naar Romeins bestuur.
Tijdlijn Prehistorisch Groot-Brittannië
Eerste menselijke aanwezigheid
De oudste sporen van menselijke activiteit in Brittannië, onder meer bij Happisburgh in Norfolk, dateren uit het vroege Paleolithicum. Het gaat waarschijnlijk om voorlopers van de Neanderthaler die werktuigen achterlieten in een landschap dat toen nog verbonden was met het Europese vasteland.
Bewoning bij Boxgrove
Bij Boxgrove in West Sussex zijn uitzonderlijk goed bewaarde vuurstenen werktuigen en menselijke botresten gevonden, toegeschreven aan Homo heidelbergensis. De vondsten geven inzicht in jachttechnieken en vroege organisatievormen van mensachtigen in Noordwest-Europa.
Doorbraak van de landbrug
Tijdens meerdere ijstijden en tussenliggende warmere periodes wordt de krijtrotsverbinding tussen het huidige Dover en Calais herhaaldelijk doorbroken door enorme smeltwateroverstromingen. Deze processen dragen uiteindelijk bij aan het ontstaan van het Kanaal en de latere eilandpositie van Brittannië.
Moderne mens in Brittannië
De eerste Homo sapiens bereiken Brittannië. Sporen in onder meer Kents Cavern wijzen op tijdelijke bewoning tijdens een relatief warm klimaatvenster. Door nieuwe ijstijden raakt het gebied later opnieuw ontvolkt.
Einde van de laatste IJstijd
Na het terugtrekken van de ijskappen warmt het klimaat op. Jagers-verzamelaars vestigen zich opnieuw in het landschap van bossen, rivieren en toendra-achtige vlaktes.
Brittannië wordt een eiland
Door stijgende zeespiegels na de ijstijd verdwijnt Doggerland, het laaggelegen gebied dat Brittannië met het continent verbond. Het land wordt definitief gescheiden door de Noordzee.
Begin van het Neolithicum
Landbouw, veeteelt en aardewerk worden geïntroduceerd, waarschijnlijk door migranten uit continentaal Europa. De overgang naar een agrarische levenswijze verandert het landschap blijvend door ontbossing en vaste nederzettingen.
Bouw van grafmonumenten
Langgerekte grafheuvels, zogenaamde long barrows, verschijnen in het landschap. Deze collectieve graven wijzen op nieuwe religieuze ideeën en een sterkere verbondenheid met voorouders.
Causewayed enclosures
Grote omheinde terreinen met onderbroken greppels worden aangelegd. Hun precieze functie is onderwerp van debat, maar ze lijken centra te zijn geweest voor rituelen, handel en gemeenschapsbijeenkomsten.
Aanvang bouw van Stonehenge
Op Salisbury Plain wordt begonnen met de aanleg van een monumentaal ritueel complex. De eerste fase bestaat uit een aarden wal en greppel, mogelijk met houten structuren.
Lees meer over Stonehenge
Hoofdconstructiefase van Stonehenge
De beroemde sarsenstenen worden opgericht en in een cirkel geplaatst. Het monument krijgt zijn iconische vorm. De uitlijning met de zonnewendes suggereert een astronomische en rituele betekenis.
Klokbekercultuur bereikt Brittannië
Nieuwe groepen brengen kenmerkende aardewerkstijlen, individuele grafrituelen en kennis van metaalbewerking mee. DNA-onderzoek wijst op aanzienlijke migratie vanuit het continent.
Begin van de Bronstijd
De introductie van koper en later brons, een legering van koper en tin, leidt tot nieuwe wapens, sieraden en werktuigen. Cornwall wordt belangrijk vanwege zijn tinvoorraden.
Bouw van Seahenge
In Norfolk wordt een houten cirkel met een omgekeerde boomstam opgericht. Het bouwwerk lijkt een rituele functie te hebben gehad en toont de technische vaardigheden van de Bronstijd.
Wessex-cultuur
In Zuid-Engeland ontstaan rijke grafheuvels met luxe grafgiften, waaronder goud en barnsteen. Dit wijst op sociale hiërarchie en langeafstandshandel.
Uitbreiding handelsnetwerken
Tin uit Cornwall en andere grondstoffen worden verhandeld over grote afstanden, mogelijk tot in het Middellandse Zeegebied. Brittannië raakt ingebed in bredere Europese handelsnetwerken.
Laatste grote bouwfase Stonehenge
Aanpassingen en herinrichtingen rond Stonehenge markeren het einde van de belangrijkste bouwactiviteiten. Het monument blijft waarschijnlijk nog lange tijd in gebruik.
Versterkte nederzettingen
In sommige regio’s verschijnen nederzettingen met aarden wallen en greppels. Mogelijk wijzen zij op toenemende competitie of conflict tussen gemeenschappen.
Late Bronstijd
Nieuwe typen wapens, zoals zwaarden, worden gangbaar. In moerassen en rivieren worden grote hoeveelheden metalen voorwerpen ritueel gedeponeerd.
Begin van de IJzertijd
Ijzer vervangt brons als belangrijkste metaal voor werktuigen en wapens. Het gebruik van ijzer verandert landbouw en oorlogsvoering ingrijpend.
Uffington White Horse
Op een heuvel in Oxfordshire wordt een gestileerde krijtfiguur van een paard aangelegd. De exacte betekenis is onzeker, maar het beeld wijst op symbolisch gebruik van het landschap.
Opkomst van hillforts
Grote heuvelvestingen verschijnen in het landschap. Sommige functioneren als machtscentra, andere mogelijk als toevluchtsoorden of symbolische uitingen van status.
La Tène-invloeden
Stijlelementen uit de Keltische La Tène-cultuur verspreiden zich via handelscontacten. Het gaat eerder om culturele uitwisseling dan om massale migratie.
Stamstructuren en muntgeld
Stammen zoals de Iceni en Catuvellauni ontwikkelen hiërarchische structuren. In Zuidoost-Engeland worden munten geslagen naar continentaal voorbeeld, wat wijst op economische en politieke centralisatie.
Belgic invloeden
Groepen uit Noord-Gallië vestigen zich in Zuidoost-Engeland of versterken bestaande elites. Archeologisch bewijs toont intensieve contacten over het Kanaal.
Eerste expeditie van Julius Caesar
Caesar voert een verkenningsinvasie uit in Zuidoost-Engeland. Hij behaalt beperkte successen, maar vestigt geen blijvende aanwezigheid.
Tweede expeditie van Julius Caesar
Met een grotere strijdmacht dwingt Caesar enkele Britse leiders tot onderwerping en belofte van tribuut. Na zijn vertrek blijft Romeinse invloed indirect.
Regering van Cunobelinus
Cunobelinus, heerser van de Catuvellauni, breidt zijn macht uit over grote delen van Zuidoost-Engeland. Zijn munten tonen zowel inheemse als Romeinse invloeden, wat wijst op intensieve handelscontacten.
Romeinse invasie
Keizer Claudius stuurt legioenen om Brittannië formeel te annexeren. Dit markeert het einde van de prehistorische en inheemse politieke periode en het begin van Romeins Brittannië.
Bekijk de tijdlijn van Romeins Brittannia.
Meer historie
Deze tijdlijn biedt een overzicht van de belangrijkste gebeurtenissen in de Prehistorie van de Britse geschiedenis. Door de gebeurtenissen in chronologische volgorde te bekijken, wordt duidelijk hoe politieke, sociale en economische ontwikkelingen samenhangen en het Verenigd Koninkrijk hebben gevormd tot het land dat we vandaag kennen.
Wil je meer context en het grotere verhaal achter deze periode ontdekken? Bekijk dan het volledige overzicht van de geschiedenis van Groot-Brittannië, waarin alle tijdvakken van prehistorie tot heden samenkomen.