De Romeinse verovering van Britannia veranderde het eiland ingrijpend. Wegen, steden, forten en Hadrianus’ Muur markeerden vier eeuwen Romeinse aanwezigheid. Deze tijdlijn van Romeins Groot-Brittannië laat zien hoe het eiland werd geïntegreerd in het Romeinse Rijk en waarom de Romeinen zich uiteindelijk terugtrokken.
Groot-Brittannië in de Romeinse tijd
In 43 n.Chr. begint de Romeinse periode in Brittannië met de invasie van keizer Claudius. Gedurende bijna vier eeuwen is het eiland onderdeel van het Romeinse Rijk, met steden, wegen, badhuizen en militaire forten. De bouw van de Muur van Hadrianus, de romanisering van lokale elites en de verspreiding van het christendom verandert de samenleving ingrijpend.
Tegelijkertijd blijft Brittannië een grensprovincie, waar opstanden en invallen regelmatig voorkomen. Onderstaande tijdlijn biedt een helder overzicht van de belangrijkste politieke, militaire en culturele gebeurtenissen tussen 43 en 410. In dat jaar trekken de Romeinse troepen zich terug.
Tijdlijn Romeins Brittannië
Invasie onder keizer Claudius
Keizer Claudius geeft opdracht tot een grootschalige invasie van Brittannië. Vier Romeinse legioenen landen in het zuidoosten van het eiland. Binnen enkele jaren vestigen zij vaste militaire bases en beginnen zij met de systematische onderwerping van lokale stammen. Claudius zelf bezoekt Brittannië kort om zijn overwinning politiek te verzilveren in Rome.
Bekijk de Prehistorische tijdlijn.
Grens langs de Fosse Way
Na snelle veroveringen in het zuiden consolideren de Romeinen hun macht. De Fosse Way, een belangrijke militaire weg van Exeter naar Lincoln, fungeert tijdelijk als westelijke grens van het bezette gebied. Ten westen daarvan blijven stammen in Wales en het zuidwesten nog buiten directe Romeinse controle.
Overgave van Caratacus
Caratacus, leider van de Catuvellauni en symbool van Brits verzet, wordt na jarenlange guerrillaoorlog verslagen en uitgeleverd aan de Romeinen. Hij wordt naar Rome gebracht om daar te worden tentoongesteld in een triomftocht. Volgens de overlevering maakt zijn waardige houding indruk, waarna hij gratie krijgt.
Aanval op Mona (Anglesey)
Gouverneur Gaius Suetonius Paulinus valt het eiland Mona aan, een belangrijk religieus centrum van de druïden. De Romeinen zien de druïden als aanjagers van verzet. Het heiligdom wordt verwoest, maar de campagne wordt abrupt onderbroken door nieuws van een grote opstand in het oosten.
Opstand van Boudica
Boudica, koningin van de Iceni, leidt een massale opstand nadat Romeinse functionarissen haar familie hebben mishandeld en haar koninkrijk annexeren. Steden als Camulodunum, Londinium en Verulamium worden verwoest. Tienduizenden komen om. Uiteindelijk verslaan de Romeinen de opstand in een beslissende veldslag, waarna de provincie onder strenger toezicht komt te staan.
Lees meer over Londinium, Romeins Londen.
Verovering van Noord-Engeland
Onder gouverneurs als Petillius Cerialis breiden Romeinse troepen hun gezag uit over het gebied van de Brigantes in Noord-Engeland. Forten en wegen worden aangelegd om het nieuw veroverde gebied blijvend te controleren.
Benoeming van Agricola
Gnaeus Julius Agricola wordt gouverneur van Brittannië. Hij hervormt het bestuur, stimuleert romanisering onder lokale elites en begint een reeks militaire campagnes richting het noorden, tot diep in Caledonië.
Slag bij Mons Graupius
Romeinse troepen onder Agricola verslaan een coalitie van Caledonische stammen, mogelijk onder leiding van Calgacus. De exacte locatie is onbekend, maar de overwinning geldt als het noordelijkste punt van Romeinse expansie in Brittannië. Een blijvende bezetting van heel Schotland volgt echter niet.
Bouw van Hadrian’s Wall
Tijdens zijn bezoek aan Brittannië besluit keizer Hadrianus een vaste grens te markeren. Over een lengte van circa 117 kilometer verrijst een stenen muur van de Tyne tot de Solway Firth. De muur dient niet alleen als militaire barrière, maar ook als controlepunt voor handel en migratie.
Lees meer over Hadrian’s Wall
Bouw van de Antoninusmuur
Onder keizer Antoninus Pius schuift de grens noordwaarts. Tussen de Firth of Forth en de Firth of Clyde wordt een nieuwe, kortere wal van turf en hout aangelegd. De bezetting blijkt moeilijk vol te houden.
Terugtrekking naar Hadrian’s Wall
Na aanhoudende onrust in het noorden geven de Romeinen de Antoninusmuur op. Hadrian’s Wall wordt opnieuw de permanente noordgrens van de provincie.
Splitsing van de provincie
Na een burgeroorlog binnen het rijk wordt Brittannië opgesplitst in Britannia Superior in het zuiden en Britannia Inferior in het noorden. Deze bestuurlijke herindeling moet voorkomen dat één gouverneur te veel militaire macht concentreert.
Aankomst van Septimius Severus
Keizer Septimius Severus arriveert persoonlijk in Brittannië om orde op zaken te stellen in het noorden. Vanuit York leidt hij zware campagnes tegen Caledonische stammen. De operaties zijn kostbaar en logistiek complex.
Dood van Septimius Severus in York
Severus sterft in Eboracum, het huidige York. Zijn aanwezigheid onderstreept het strategische belang van Brittannië voor het rijk. Zijn zoons Caracalla en Geta volgen hem op.
Carausius roept zich uit tot keizer
De vlootcommandant Carausius, belast met de verdediging tegen Saksische zeerovers, wordt beschuldigd van corruptie. Om zijn positie veilig te stellen roept hij zich in Brittannië en Noord-Gallië uit tot keizer. Het eiland vormt enkele jaren een afgescheiden rijk.
Herstel van Romeins gezag
Constantius Chlorus, medekeizer binnen de tetrarchie, herstelt de controle. Carausius’ opvolger Allectus wordt verslagen, en Brittannië keert terug onder centraal Romeins bestuur.
Uitroeping van Constantijn
Na de dood van Constantius Chlorus in York roepen zijn troepen zijn zoon Constantijn uit tot keizer. Deze gebeurtenis vormt het begin van de opkomst van Constantijn de Grote, die later het rijk zal herenigen.
Edict van Milaan
Keizer Constantijn en Licinius erkennen het christendom officieel. Ook in Brittannië bestaan inmiddels christelijke gemeenschappen, wat blijkt uit latere kerkelijke aanwezigheid en deelname van Britse bisschoppen aan continentale concilies.
Barbarian Conspiracy
Pikten uit het noorden, Schotten uit Ierland en Saksen langs de oostkust vallen gelijktijdig de provincie binnen. De verdediging stort tijdelijk in. Generaal Theodosius herstelt de orde en reorganiseert het bestuur.
Magnus Maximus vertrekt naar Gallië
De in Brittannië uitgeroepen keizer Magnus Maximus steekt met troepen over naar het continent om daar de macht te grijpen. Een deel van het leger keert niet terug, wat de militaire positie van de provincie verzwakt.
Verdere troepenterugtrekkingen
Door druk van Germaanse invallen elders in het rijk worden steeds meer troepen uit Brittannië weggehaald. De grensverdediging wordt kwetsbaar.
Constantinus III uitgeroepen tot keizer
Britse legioenen steunen opnieuw een usurpator, Constantinus III, die met zijn leger naar Gallië vertrekt. De militaire leegloop versnelt het verval van Romeinse controle op het eiland.
Instorting van het Romeinse bestuur
Steden en lokale elites nemen het bestuur in eigen hand nadat Rome geen effectieve bescherming meer kan bieden. Keizerlijke ambtenaren verdwijnen uit beeld.
Einde van Romeins Brittannië
Keizer Honorius stuurt een brief waarin hij Britse steden adviseert zichzelf te verdedigen. Dit symboliseert het einde van formele Romeinse aanwezigheid. De daaropvolgende periode luidt de overgang in naar het zogenoemde sub-Romeinse en vroegmiddeleeuwse Brittannië.
Bekijk de Angelsaksische tijdlijn
Meer historie
Deze tijdlijn biedt een overzicht van de belangrijkste gebeurtenissen in de Romeinse periode van de Britse geschiedenis. Door de gebeurtenissen in chronologische volgorde te bekijken, wordt duidelijk hoe politieke, sociale en economische ontwikkelingen samenhangen en het Verenigd Koninkrijk hebben gevormd tot het land dat we vandaag kennen.
Wil je meer context en het grotere verhaal achter deze periode ontdekken? Bekijk dan de prehistorische periode in het VK die vooraf ging aan de Romeinse periode. Of bekijk het volledige overzicht van de geschiedenis van Groot-Brittannië, waarin alle tijdvakken van prehistorie tot heden samenkomen.