De 20e eeuw bracht twee wereldoorlogen, de opbouw van de verzorgingsstaat en de snelle dekolonisatie van het Britse Rijk. Groot-Brittannië veranderde van imperiale wereldmacht in een moderne Europese natie. Deze tijdlijn van de 20e eeuw biedt een overzicht van politieke, sociale en internationale ontwikkelingen.
Groot-Brittannië in de 20e eeuw
De 20e eeuw brengt ingrijpende veranderingen voor Groot-Brittannië. Twee wereldoorlogen maken een einde aan de dominante positie van het Britse Rijk, terwijl de onafhankelijkheid van India en andere koloniën het begin van de dekolonisatie markeerde. Tegelijkertijd wordt in eigen land de moderne verzorgingsstaat opgebouwd, met de oprichting van de National Health Service als mijlpaal.
Politieke verschuivingen, van de opkomst van Labour tot het premierschap van Margaret Thatcher, verandert het economische en sociale landschap. Conflicten zoals The Troubles in Noord-Ierland en de Falklandoorlog bepalen de politiek.
Onderstaande tijdlijn biedt een chronologisch overzicht van 1901 tot 2000 met wereldoorlogen, imperialisme, sociale hervormingen en de modernisering van het Verenigd Koninkrijk.
Tijdlijn 20e eeuw Groot-Brittannië
Dood van Queen Victoria
Na een regeerperiode van bijna 64 jaar sterft Victoria. Haar zoon Edward VII bestijgt de troon. Het Edwardiaanse tijdperk wordt gekenmerkt door culturele verfijning, technologische modernisering en actieve diplomatie, onder meer via de Entente Cordiale met Frankrijk.
Bekijk de tijdlijn van de Victoriaanse periode
Vrede van Vereeniging
De Tweede Boerenoorlog eindigt. De Boerenrepublieken worden Britse koloniën en vormen in 1910 samen met andere gebieden de Unie van Zuid-Afrika binnen het rijk. De oorlog laat blijvende littekens na, mede door het gebruik van concentratiekampen.
Liberale verkiezingsoverwinning
De Liberale Partij behaalt een grote meerderheid. De regering voert sociale hervormingen door, waaronder ouderdomspensioenen, nationale verzekering tegen ziekte en werkloosheid, en maatregelen tegen armoede. Hiermee wordt de basis gelegd voor de latere verzorgingsstaat.
Parliament Act
Na een constitutionele crisis wordt het vetorecht van het House of Lords sterk beperkt. Het Hogerhuis kan geldwetten niet meer blokkeren en andere wetgeving slechts tijdelijk uitstellen. De suprematie van het gekozen Lagerhuis wordt bevestigd.
Begin Eerste Wereldoorlog voor het VK
Na de Duitse inval in België verklaart het Verenigd Koninkrijk Duitsland de oorlog. Het conflict groeit uit tot een totale oorlog waarbij het hele rijk wordt gemobiliseerd.
Slag aan de Somme
Een van de bloedigste veldslagen van de oorlog. Op de eerste dag sneuvelen of raken bijna 60.000 Britse soldaten gewond. De Somme wordt een symbool van industriële oorlogsvoering en massaal verlies van mensenlevens.
Wapenstilstand
De gevechten eindigen. Ongeveer 900.000 Britse militairen zijn omgekomen. Groot-Brittannië behoort tot de overwinnaars, maar is economisch uitgeput en zwaar in de schulden.
Representation of the People Act
Alle mannen boven 21 jaar krijgen stemrecht. Vrouwen boven 30 jaar met bepaalde eigendomsvoorwaarden mogen voor het eerst stemmen. Het electoraat verdubbelt bijna in omvang.
Anglo-Iers Verdrag
Na een onafhankelijkheidsoorlog wordt de Ierse Vrijstaat opgericht als dominion binnen het rijk. Noord-Ierland kiest ervoor deel te blijven uitmaken van het Verenigd Koninkrijk. De deling van Ierland bepaalt blijvend de politieke verhoudingen.
Eerste Labour-regering
Ramsay MacDonald vormt de eerste Labour-regering, zij het zonder meerderheid. De regering is kortstondig, maar markeert de doorbraak van Labour als serieuze regeringspartij.
General Strike
Ongeveer 1,7 miljoen arbeiders staken negen dagen uit solidariteit met mijnwerkers die loonverlagingen en langere werktijden dreigen te krijgen. De staking mislukt, maar toont de sociale spanningen van het interbellum.
Equal Franchise Act
Vrouwen krijgen op 21-jarige leeftijd stemrecht onder dezelfde voorwaarden als mannen. Hiermee ontstaat volledig algemeen kiesrecht voor volwassenen.
Wall Street Crash
De wereldwijde economische crisis treft ook het Verenigd Koninkrijk. Werkloosheid stijgt tot rond de drie miljoen. Politieke instabiliteit en bezuinigingen leiden in 1931 tot een Nationale Regering.
Statuut van Westminster
De dominions, zoals Canada en Australië, krijgen volledige wetgevende autonomie. Dit markeert een belangrijke stap in de ontwikkeling van het moderne Gemenebest.
Abdicatie van Edward VIII
Edward VIII treedt af om te kunnen trouwen met de Amerikaanse Wallis Simpson. Zijn broer wordt koning George VI. De crisis onderstreept de constitutionele grenzen van de monarchie.
Begin Tweede Wereldoorlog voor het VK
Na de Duitse inval in Polen verklaart het Verenigd Koninkrijk Duitsland de oorlog. Een periode van relatieve stilte, de zogenaamde Phoney War, volgt.
Slag om Engeland
De Royal Air Force weerstaat de Duitse luchtmacht. Het is de eerste grote militaire nederlaag van nazi-Duitsland en voorkomt een invasie van Groot-Brittannië.
Winston Churchill wordt premier
Churchill vormt een coalitieregering en inspireert met zijn toespraken tijdens de Blitz. Zijn leiderschap wordt bepalend voor het Britse moreel.
D-Day
Geallieerde troepen landen in Normandië. De operatie opent een westelijk front en leidt tot de bevrijding van West-Europa.
Einde van de Tweede Wereldoorlog
Op 8 mei wordt Victory in Europe Day gevierd. Op 15 augustus volgt de Japanse capitulatie. Ongeveer 450.000 Britten zijn omgekomen. Het land behoort tot de overwinnaars, maar is economisch verzwakt en ziet zijn imperiale macht afnemen.
Labour-overwinning onder Attlee
De Labour-partij behaalt een overweldigende verkiezingswinst. De regering voert nationalisaties door en bouwt een uitgebreide welvaartsstaat op.
Onafhankelijkheid van India en Pakistan
Brits-Indië wordt verdeeld in India en Pakistan. De partition leidt tot massale volksverhuizingen en naar schatting een miljoen doden. Het Britse rijk verliest zijn belangrijkste kolonie.
Oprichting van de NHS
Minister Aneurin Bevan richt de National Health Service op. Universele, door belastingen gefinancierde gezondheidszorg wordt toegankelijk voor alle burgers.
Oprichting van de NAVO
Het Verenigd Koninkrijk is medeoprichter van het Noord-Atlantisch bondgenootschap, gericht op collectieve verdediging tegen de Sovjet-Unie.
Troonsbestijging van Elizabeth II
Na de dood van George VI op 6 februari 1952 wordt Elizabeth II koningin. Haar lange regering zal gepaard gaan met de dekolonisatie en grote maatschappelijke veranderingen.
Great Smog of London
De Great Smog of London in 1952 behoort tot de zwaarste luchtvervuilingsrampen in Europa. Tussen 5 en 9 december ligt een dikke laag vervuilde mist over de Britse hoofdstad. Door de combinatie van kolenrook, industrie en weersomstandigheden komen uiteindelijk ongeveer 12.000 mensen om het leven. De ramp leidt later tot strengere milieuwetten, zoals de Clean Air Act van 1956.
Suezcrisis
Een gezamenlijke Brits-Frans-Israëlische interventie in Egypte mislukt onder internationale druk, vooral van de Verenigde Staten. De crisis toont het einde van Groot-Brittanniës rol als zelfstandige wereldmacht.
Profumo-affaire
Een schandaal rond minister John Profumo, een model en een Sovjetcontact schaadt de regering-Macmillan. Het ondermijnt vertrouwen in de politieke elite.
Escalatie van The Troubles
In Noord-Ierland escaleert geweld tussen republikeinse en loyalistische groeperingen en Britse veiligheidstroepen. Het conflict kost ruim 3.500 mensen het leven voordat het vredesproces op gang komt.
Decimal Day
Tot deze dag is het pond onderverdeeld in 20 shillings en één shilling in 12 pence. Een systeem wat stamt uit Romeinse tijden. Vanaf Decimal Day stappen de Britten echter over op het decimale geldstelsel, waarbij 100 pence een pond is.
Lees alles over Decimal Day.
Toetreding tot de EEG
Na eerdere mislukte pogingen sluit het Verenigd Koninkrijk zich aan bij de Europese Economische Gemeenschap. Europese integratie wordt een blijvend politiek debatpunt.
Margaret Thatcher premier
Als eerste vrouwelijke premier voert Thatcher een beleid van privatisering, deregulering en confrontatie met vakbonden. Haar regering hervormt de Britse economie ingrijpend.
Falklandoorlog
Na de Argentijnse bezetting van de Falklandeilanden stuurt het VK een taskforce. De eilanden worden heroverd, wat Thatcher politieke steun oplevert.
Mijnwerkersstaking
De langdurige staking tegen sluiting van mijnen eindigt in nederlaag voor de vakbond. Het markeert een keerpunt in de macht van georganiseerde arbeid.
Aftreden van Thatcher
Interne partijoppositie en protesten tegen de poll tax dwingen haar tot aftreden. John Major volgt haar op.
Overwinning van New Labour
Tony Blair behaalt een grote verkiezingswinst en beëindigt achttien jaar conservatief bestuur. Zijn regering combineert marktdenken met sociale hervormingen.
Good Friday Agreement
Een vredesakkoord tussen Britse en Ierse regeringen en Noord-Ierse partijen legt de basis voor gedeeld bestuur en ontwapening van paramilitaire groepen.
Devolutie
Schotland, Wales en Noord-Ierland krijgen eigen parlementen of assemblees met gedelegeerde bevoegdheden. De staatsstructuur van het Verenigd Koninkrijk verandert ingrijpend.
Bekijk de tijdlijn van Groot-Brittannië in de 21e eeuw
Meer historie
Deze tijdlijn biedt een overzicht van de belangrijkste gebeurtenissen in de 20e eeuw van de Britse geschiedenis. Door de gebeurtenissen in chronologische volgorde te bekijken, wordt duidelijk hoe politieke, sociale en economische ontwikkelingen samenhangen en het Verenigd Koninkrijk hebben gevormd tot het land dat we vandaag kennen.
Wil je meer context en het grotere verhaal achter deze periode ontdekken? Bekijk dan het volledige overzicht van de geschiedenis van Groot-Brittannië, waarin alle tijdvakken van prehistorie tot heden samenkomen.