Na het vertrek van de Romeinen ontstonden nieuwe koninkrijken in Engeland. Angelsaksen vestigden zich, het christendom verspreidde zich en later vielen Vikingen het eiland binnen. Deze tijdlijn van de Angelsaksische en Vikingperiode toont hoe Engeland politiek en cultureel werd gevormd vóór de Normandische verovering.
Engeland in de Angelsaksisch tijd
Na het vertrek van de Romeinen in 410 viel Brittannië uiteen in verschillende machtsgebieden. Germaanse groepen, Angelen, Saksen en Juten, vestigden nieuwe koninkrijken die uiteindelijk zouden uitgroeien tot Engeland.
In deze periode ontstonden Wessex, Mercia en Northumbria, werd het christendom opnieuw ingevoerd en begonnen Vikinginvallen het politieke landschap te veranderen. De regering van Alfred de Grote, de eenwording onder Æthelstan en de Deense heerschappij onder Cnut markeren belangrijke keerpunten.
Onderstaande tijdlijn biedt een chronologisch overzicht van 410 tot de Normandische verovering in 1066. Het vormt een kapstok voor artikelen over koningschap, kerstening, Vikingtijd en de ontwikkeling van het Engelse koninkrijk.
Tijdlijn Angelsaksisch Engeland
Romeins bestuur verdwijnt
Na decennia van militaire terugtrekking en politieke instabiliteit valt het Romeinse bestuur in Brittannië uiteen. Lokale elites, voormalige Romeinse bestuurders en regionale machthebbers nemen de verantwoordelijkheid voor verdediging en bestuur over. De Romeinse infrastructuur blijft nog enige tijd bestaan, maar centrale aansturing vanuit het rijk ontbreekt.
Bekijk de Romeinste tijdlijn.
Eerste Saksische huurlingen
Volgens de zesde-eeuwse schrijver Gildas en latere kronieken nodigt een Britse leider, vaak geïdentificeerd als Vortigern, Germaanse huurlingen uit om te helpen bij de verdediging tegen invallen van Picten en Schotten. Deze Saksische en Jutische krijgers vestigen zich echter permanent en keren zich uiteindelijk tegen hun Britse gastheren. Hoe historisch accuraat dit verhaal is, blijft onderwerp van debat.
Vestiging van Angelsaksische koninkrijken
In de loop van de vijfde eeuw vestigen groepen Angelen, Saksen en Juten zich blijvend in Oost- en Zuid-Engeland. Archeologisch bewijs toont nieuwe nederzettingen, begrafenisrituelen en materiële cultuur. Geleidelijk ontstaan meerdere koninkrijken, later bekend als de Heptarchie: onder meer Kent, Wessex, Sussex, Essex, Mercia en Northumbria.
Aankomst van Ælle in Sussex
De Anglo-Saxon Chronicle vermeldt dat Ælle met zijn zonen in Sussex landt en daar een koninkrijk sticht. De kroniek is echter pas in de negende eeuw opgeschreven, waardoor de details onzeker zijn. Toch geldt Ælle traditioneel als een van de vroegste Saksische heersers.
Landing van Cerdic in Wessex
Volgens latere overlevering arriveert Cerdic aan de zuidkust en wordt hij de stichter van Wessex. De historische kern achter dit verhaal is onduidelijk, maar de koningen van Wessex beroepen zich later op hem als dynastieke voorvader.
Slag bij Mons Badonicus
Britse troepen behalen een belangrijke overwinning op Angelsaksische indringers. De exacte locatie en datum zijn onbekend. Latere tradities verbinden deze slag met de figuur van koning Arthur, al ontbreekt hard bewijs. Mogelijk zorgde deze overwinning voor enkele decennia van relatieve stabiliteit in delen van Brittannië.
Æthelberht wordt koning van Kent
Æthelberht groeit uit tot een van de machtigste heersers van zijn tijd. Zijn huwelijk met de christelijke Frankische prinses Bertha opent de deur voor missionaire invloed vanuit het continent. Kent ontwikkelt zich tot een belangrijk politiek en cultureel centrum.
Missie van Augustinus van Canterbury
Paus Gregorius I stuurt de monnik Augustinus naar Kent om de Angelsaksen te bekeren. Koning Æthelberht staat de missie toe. Augustinus vestigt zich in Canterbury en boekt succes in het zuiden van Engeland. Dit moment markeert het begin van de systematische kerstening van Angelsaksisch Engeland.
Stichting van het aartsbisdom Canterbury
Canterbury wordt het belangrijkste kerkelijke centrum in Engeland. De aartsbisschop krijgt een leidende rol in de organisatie van de Engelse kerk, die nauwe banden onderhoudt met Rome.
Lees meer over Canterbury.
Slag bij de River Idle
Rædwald van East Anglia verslaat Æthelfrith van Northumbria. De machtsverhoudingen tussen de noordelijke en oostelijke koninkrijken verschuiven. De periode wordt gekenmerkt door wisselende hegemonie tussen verschillende Angelsaksische staten.
Bekering van koning Edwin
Koning Edwin van Northumbria laat zich dopen, mede onder invloed van missionarissen en zijn christelijke echtgenote. Zijn bekering versterkt de positie van het christendom in het noorden van Engeland.
Synode van Whitby
Tijdens deze kerkvergadering wordt besloten dat de Engelse kerk de Romeinse gebruiken volgt in plaats van de Keltische tradities uit Ierland en Schotland. Dit besluit bevordert religieuze eenheid en versterkt de band met het continent.
Lees meer over Whitby.
Slag bij Nechtansmere
Northumbria lijdt een zware nederlaag tegen de Picten. De expansie naar het noorden komt tot stilstand en de invloed van Northumbria neemt af.
Voltooiing van Bede’s Ecclesiastical History
De monnik Bede voltooit zijn kerkgeschiedenis van het Engelse volk. Zijn werk vormt een onmisbare bron voor onze kennis van de vroege Angelsaksische periode, al schrijft hij vanuit een christelijk perspectief.
Offa wordt koning van Mercia
Onder Offa bereikt Mercia een politiek hoogtepunt. Hij onderhoudt diplomatieke contacten met Karel de Grote en versterkt zijn gezag over grote delen van Engeland.
Bouw van Offa’s Dyke
Langs de grens tussen Mercia en Wales wordt een indrukwekkende aarden wal aangelegd. De verdedigingslinie symboliseert zowel militaire macht als territoriale controle.
Vikingaanval op Lindisfarne
De plundering van het klooster op Lindisfarne schokt de christelijke wereld. Het wordt vaak gezien als het begin van het Vikingtijdperk in Engeland, al vonden er mogelijk eerder al kleinere aanvallen plaats.
Lees meer van Lindisfarne (Holy Island)
Landing van het Grote Heidense Leger
Een groot Deens Vikingleger arriveert in Engeland met het doel blijvende verovering. In de daaropvolgende jaren vallen meerdere Angelsaksische koninkrijken.
Alfred wordt koning van Wessex
Alfred volgt zijn broer Æthelred op tijdens een periode van zware Vikingdruk. Hij hervormt het leger, bouwt versterkte steden en stimuleert onderwijs en wetgeving.
Slag bij Edington
Alfred verslaat de Deense leider Guthrum. In de daaropvolgende overeenkomst wordt het gebied van de Danelaw erkend, waar Deense wetten en gebruiken overheersen.
Herstel van Londen
Alfred herstelt en versterkt Londen als handels- en machtscentrum. De stad wordt een belangrijk symbool van hernieuwde Angelsaksische kracht.
Dood van Alfred de Grote
Alfred laat een versterkt en beter georganiseerd koninkrijk achter. Zijn hervormingen vormen de basis voor verdere eenwording onder zijn opvolgers.
Æthelstan wordt koning van heel Engeland
Æthelstan weet de resterende onafhankelijke gebieden, waaronder Northumbria, onder zijn gezag te brengen. Voor het eerst staat vrijwel geheel Engeland onder één koning.
Einde van het Vikingkoninkrijk York
De laatste Scandinavische heerser van York wordt verdreven. Northumbria wordt definitief geïntegreerd in het Engelse koninkrijk.
Leer meer over York in Vikingstijd in Jorvik.
Moord op Edward de Martelaar
Koning Edward wordt vermoord tijdens een interne machtsstrijd. Zijn halfbroer Æthelred volgt hem op, wat de stabiliteit van het koninkrijk onder druk zet.
Slag bij Maldon
Engeland lijdt een nederlaag tegen een Vikingvloot. In de nasleep wordt Danegeld betaald, een schatting om verdere aanvallen af te kopen. Dit beleid blijkt op langere termijn kostbaar en weinig effectief.
Verovering door Sweyn Forkbeard
De Deense koning Sweyn verovert Engeland en wordt erkend als koning. Zijn heerschappij duurt kort, maar markeert het einde van de onbetwiste Angelsaksische dominantie.
Cnut de Grote wordt koning
Na een machtsstrijd wordt Cnut koning van Engeland. Hij regeert later ook over Denemarken en Noorwegen, waardoor een uitgestrekt Noordzeerijk ontstaat.
Troonsbestijging van Edward the Confessor
Na het uitsterven van Cnuts dynastie keert de Angelsaksische lijn terug op de troon. Edward onderhoudt nauwe banden met Normandië, wat later politieke gevolgen zal hebben.
Dood van Edward de Belijder
Edward sterft kinderloos. Zijn overlijden leidt tot een opvolgingscrisis met meerdere troonpretendenten, waaronder Harold Godwinson en Willem van Normandië.
Slag bij Stamford Bridge
Koning Harold verslaat de Noorse koning Harald Hardrada in Noord-Engeland. De overwinning kost hem echter veel manschappen en uitputting.
Slag bij Hastings
Harold wordt verslagen en sneuvelt in de strijd tegen Willem van Normandië. De Normandische verovering verandert de Engelse elite, taal en bestuur ingrijpend en markeert het einde van het Angelsaksische tijdperk.
Lees meer over de Slag bij Hastings.
Bekijk hier de tijdlijn van Middeleeuws Engeland.
Meer historie
Deze tijdlijn biedt een overzicht van de belangrijkste gebeurtenissen in de Angelsaksische periode van de Britse geschiedenis. Door de gebeurtenissen in chronologische volgorde te bekijken, wordt duidelijk hoe politieke, sociale en economische ontwikkelingen samenhangen en het Verenigd Koninkrijk hebben gevormd tot het land dat we vandaag kennen.
Wil je meer context en het grotere verhaal achter deze periode ontdekken? Bekijk dan het volledige overzicht van de geschiedenis van Groot-Brittannië, waarin alle tijdvakken van prehistorie tot heden samenkomen.